|
Media w teorii
 Media to nie tylko instytucje, tworzący je ludzie i gotowe „produkty”, z jakimi mamy na co dzień do czynienia, ale też dotyczące ich różnorodne relacje, zjawiska, teorie. By móc je Państwu przedstawić, zebraliśmy je w niniejszym dziale. Część z poniższych informacji to poważniejsze schematy i wyliczenia, część to odpowiedzi na ciekawe pytania i wyjaśnienia niektórych pojęć. Wierzymy, że dział ten będzie szczególnie pomocny studentom dziennikarstwa i początkującym medioznawcom.
Podział mediów:
- tradycyjne (przekaz jednokierunkowy) i interaktywne (przekaz dwukierunkowy – Internet);
- gorące (radio, fotografia, prasa) – jak słuchamy radia to możemy wykonywać np. dwie czynności, i zimne (telewizja, komiks) – ich kryteriami jest stopień intelektualnego zaangażowania odbiorcy w przekaz;
- wolnego kroku (prasa) i szybkiego kroku (radio, Internet) – ze względu na szybkość przekazu;
- push (dostarczają gotowy przekaz – wszystkie mass media) i pull (wciągają odbiorcę w konstruowanie przekazu – Internet).
Wpływ przekazu medialnego na odbiorcę:
- bezpośredni – powstaje wtedy, kiedy media dostarczają nam danych tylko z jednego źródła. Dotyczy tego, jak odbiorca odbiera (interpretuje) komunikat, a także jak ten na niego oddziałuje. Odnosi się nie tylko do treści o charakterze reklamowym, ale także np. politycznym;
- pośredni – wg teorii agenda-setting – media nie mają wpływu na to, jak ludzie myślą (na ich poglądy), ale mają wpływ na to, o czym myślą. Mogą skupiać uwagę lub ją odwracać, ustalać hierarchię ważności spraw i wydarzeń.
[Psychologia mediów] 4 koncepcje dotyczące wpływu mediów na odbiorcę:
- imitacja – odbiorcy naśladują to, co widzą na ekranie;
- desenstyzacja – odwrażliwienie (odbiorcy w postępie czasu są coraz mniej wrażliwi na przemoc w świecie);
- katharsis – oczyszczenie (obrazy, które zawierają przemoc wywołują uczucie ulgi u odbiorcy, wewnętrzne wyładowanie);
- ekscytacja – ujawnia się pod wpływem oglądanych obrazów.
Pozytywny wpływ mediów:
- przekazuje się w nich pozytywne wzorce zachowań – dotyczą wielu dziedzin życia,
- pozytywne wzorce osobowe – różnych postaci,
- pełnią rolę edukacyjną – kształcenie odbiorców.
Czym jest szum medialny?
To zjawisko specyficzne, które ujawniło się w latach 80. Jest to eksponowanie pewnych wydarzeń i wyolbrzymianie ich.
Jak powstaje szum medialny?
1/ W ramach szumu medialnego wymienia się zdarzenie, które w mediach traktowane jest jak pewien sygnał, np. dany lekarz wziął łapówkę.
2/ Zdarzenie to jest próbnie łączone z jakimś szerszym problemem, czyli np. problem korupcji w środowisku lekarskim. Sprawa narasta w mediach i w związku z tym media jak i odbiorcy (opinia publiczna) zaczynają naciskać na ludzi odpowiedzialnych, by coś zrobili.
3/ Poszerzenie i pogłębienie skali przekazu – media i odbiorcy zaczynają szukać przypadków, które potwierdzają odkryty „trend”, tzn. zaczynają łączyć ze sobą rozmaite zdarzenia niekoniecznie powiązane ze sobą, na zasadzie samospełniającego się proroctwa.
4/ Apogeum szumu medialnego jest tzw. społeczna debata, w której biorą udział rozmaici eksperci, przedstawiciele władzy, związkowcy, zwykli ludzie i z reguły postuluje się powołanie specjalnej komisji do sprawdzenia faktu (sporządza ona zwykle raport kiedy jest już dawno po całej sprawie).
5/ Proces „demaskowania” – ktoś „cyniczny” sprawdza dokładnie okoliczności i statystyki, np. policyjne, i stwierdza, że uwaga mediów i podekscytowanie odbiorców były nieproporcjonalne do skali danego zjawiska i stopniowo szum wygasa.
Zalety prasy:
- niski koszt dotarcia do odbiorców,
- swoboda czytelników czytających co chcą i kiedy chcą,
- możliwość wielokrotnego zapoznawania się z tym przekazem.
Skutki tabloidyzacji:
- degradacja kultury masowej,
- wytwarzanie w mediach tandety,
- degradowanie wiedzy odbiorcy (ogłupianie odbiorcy),
- posługiwanie się stereotypami i mitami,
- mniejsza odpowiedzialność za słowa,
- stwarzanie wrażenia, że rację ma większość,
- ograniczenie wolności osoby,
- poniżanie odbiorcy.
Podstawowe funkcje i zadania mediów lokalnych:
- wszechstronna, bieżąca informacja lokalna,
- kontrola władz lokalnych,
- promowanie inicjatyw lokalnych,
- pełnienie „trybuny społeczności lokalnej”,
- integracja środowiska lokalnego,
- kształtowanie lokalnej opinii społecznej (funkcje opiniotwórcze),
- wspieranie lokalnej kultury,
- integracja społeczności w strukturach lokalnych i ponadlokalnych,
- promocja „małej ojczyzny”, edukacja ekonomiczno-gospodarcza społeczności lokalnej,
- funkcje reklamowo-ogłoszeniowe,
- funkcja rozrywkowa.
Typy mediów lokalnych:
- media samorządowe,
- niezależne media wolnorynkowe (komercyjne),
- media lokalnych oddziałów partii politycznych lub związków zawodowych,
oraz pozostałe typy, bardziej „neutralne”:
- media tzw. III sektora, m.in. stowarzyszeń miłośników (przyjaciół) miasta lub ziemii, organizacji mniejszości narodowych,
- media terenowych struktur kościelnych (diecezji, dekanatów, parafii, zgromadzeń zakonnych),
- media zakładowe.
Źródło dwóch powyższych zestawień: S. Dziki, W. Chorązki: Media lokalne i regionalne, [w:] Dziennikarstwo i świat mediów pod red. Z. Bauer, E. Chudziński. Wyd. Universitas
Dlaczego radio jest najpowszechniejszym medium?
- ze względu na szybkość dotarcia przekazu,
- ponieważ jest praktycznie wszędzie,
- nie wymaga umiejętności czytania.
Zjawisko fragmentaryzacji telewizji – prognozuje się, że w przyszłości będzie powstawać mnóstwo mini kanałów, a nie będzie dużych stacji.
Badania psychologiczne mediów mają różne postaci:
- mogą to być badania laboratoryjne (np. grupa osób, którym każe się oglądać różne materiały audiowizualne, a później bada się ich zachowanie);
- przeprowadzanie wywiadu lub ankietowanie;
- badania cyklo-fizjologicznie – bicie serca, zmiany pulsu, zmiany aktywności mózgu, ciepłoty ciała;
- badania etnograficzne – z zastosowaniem dodatkowych technik badawczych.
Zjawisko stronniczości mediów – polega na tym, że media faworyzują jeden punkt widzenia kosztem innych. Stronniczości tej nie należy rozpatrywać tylko w kategoriach politycznych, gdyż może występować stronniczość np. w odniesieniu do grup społecznych.
Wyróżniamy następujące rodzaje stronniczości:
- otwarta – polega na tym, że dana redakcja czy dziennikarz wprost opowiadają się po czyjejś ze stron;
- propagandowa – zachodzi gdy relacja ze zdarzeń ma na celu popieranie jakiejś partii lub czyjegoś stanowiska, bez wyrażania jego wprost (stosuje się tutaj tzw. podskórny komentarz, gdzie przekazywane wiadomości zawierają specjalnie dobrane słownictwo, które jest nacechowane emocjonalnie, np. „fatalne wyniki dotyczące bezrobocia”, „przerażający poziom leczenia w publicznych szpitalach”);
- mimowolna – wynika z tego, że redakcja decyduje co powinno się zmieścić w ramówce, co nadaje się do danego serwisu, a co nie;
- stronniczość ideologiczna – cechuje ją to, że jest ukryta. Dotyczy ona zasad tworzenia wiadomości, „reguł” opowiadania o tym, co się dzieje. Jest ona trudna do wykrycia z tego powodu, że nie zawsze wiemy kiedy wypowiedzi są prawdziwe, a kiedy prowokacją skierowaną do mediów;
Rodzaje badania stronniczości:
- ilościowa – częstotliwość występowania danego ugrupowania w danych mediach;
- jakościowa – analiza zawartości np. pod kątem tego, co zostało powiedziane wprost, a nie zatajone.
Fenomen mediatyzowanego „ja” – jest to takie zjawisko związane z komunikowaniem, kiedy użytkownik sieci zaczyna patrzeć na samego siebie poprzez swoją wykreowaną na użytek komunikacji elektronicznej tożsamość.
Dezinformacja – rozprowadzanie fałszywych informacji poprzez media w celu wprowadzenia odbiorców w błąd
Medioholizm – uzależnienie od samych środków masowego przekazu i czynności z nimi związanych. W pierwszym przypadku jego symptomem jest potrzeba kontaktu z danym środkiem, w drugim – potrzeba stałego nabywania treści danego typu.
Typy medialnej manipulacji:
- antyinformacja – rozpowszechnianie kłamstw;
- pomieszanie języków – pomieszanie języka opisu z językiem oceny (gdy dziennikarz relacjonując fakt poddaje go ocenie – jest to manipulacja);
- mieszanie języka konsternacji z językiem postulatu;
- zmieszanie informacji wszelkiego typu – np. ukazywanie obok informacji poważnych (tzw. hard news – bieżące wydarzenia ze świata polityki, sportu, katastrofy) jakichkolwiek treści, które mogą przypominać informacje (tzw. soft news – m.in. bieżące wydarzenia z życia słynnych osobistości). Wówczas wiadomości typu soft są zamieszczane obok wiadomości typu hard;
- tabloidyzacja – zamieszczanie informacji sensacyjnej, uproszczonej, tandetnej, wyssanej z palca.
Manipulacja:
- celowa,
- nieświadoma:
* z niedokładnej informacji,
* z nieświadomego przekłamania,
* z pospiesznego zamieszczenia niesprawdzonej wiadomości,
* tabloidy – fakty medialne – doniesienia o tym, co nie zaszło, kreowanie pewnych wydarzeń.
Elementy istotne dla newsa:
- konflikt – odbiorcę może zainteresować spór, starcie dwóch stron;
- istotność – dane wydarzenie musi się wiązać w sposób istotny z tym, co dotyczy odbiorców,
- aktualność – najważniejsze są wydarzenia najświeższe;
- uproszczenie – dane wydarzenie pod względem swojego znaczenia powinno być dość proste (można wtedy ilość komentarzy ograniczyć do minimum);
- personalizacja – polega na tym, że przedstawia się ludzkie postaci, które radzą sobie z jakimiś problemami, zamiast abstrakcyjnych bezosobowych struktur czy instytucji;
- niespodzianka – dane wydarzenie powinno stanowić nowość, niespodziankę dla odbiorców (newsem nie jest to, że pies pogryzł człowieka, tylko człowiek psa);
- ciągłość – każda wiadomość powinna pasować, posiadać pewien kontekst;
- skład – jednego dnia publikuje się wiele różnych wiadomości, część z nich tylko po to, by zapełnić lukę informacyjną;
- odniesienie do wpływowych państw – mówi się o bogatych państwach zamiast o krajach trzeciego świata;
- podniesienie do elit – należy to rozumieć bardzo szeroko, bo nie chodzi o elity polityczne, ale też o członków rodzin królewskich. Wyjątkiem od grupy jest heroiczne działanie osób zwykłych. Stają się bohaterami wiadomości;
- specyfika kulturowa – polega na tym, że częściej wybiera się te zdarzenia, które są związane z daną kulturą;
- negatywność – złe wiadomości na ogół są traktowane jako ciekawsze od wiadomości dobrych.
Państwo może regulować (kontrolować):
-> warunki techniczne i ekonomiczne przekazu, a w szczególności:
- narzucać określone parametry techniczne (jakość przekazu),
- określać warunki koncesji (opłaty, przydział częstotliwości),
- kontrolować zasięg i siłę sygnału,
- przeciwdziałać koncentracji i praktykom monopolistycznym,
- przeciwdziałać nieuczciwej konkurencji,
- ograniczać udział kapitału obcego,
- subsydiować media, tworzyć ekonomiczne ułatwienia;
-> zawartość przekazów przez zakaz upowszechniania treści:
- godzących w rację stanu, porządek konstytucyjny, bezpieczeństwo publiczne,
- sprzecznych z podstawowymi wartościami kultury (tożsamość narodowa, język, religia),
- naruszających dobre obyczaje i normy moralne,
- propagujących antyspołeczne zachowania,
- zagrażających rozwojowi dzieci i młodzieży.
Media w państwach demokratycznych działają w określonej przestrzeni społecznej, którą tworzą:
- ludzie (grupy, społeczeństwo) – sfera prywatna,
- instytucje (państwa, gospodarki, społeczne) – sfera instytucji,
- między sferą prywatną a instytucji istnieje sfera publiczna – przestrzeń komunikacyjna powstała w wyniku rozwoju demokracji i gospodarki rynkowej. Tu następuje wymiana dóbr i informacji, jednostki realizują swoje prawa tworząc społeczeństwo obywatelskie.
Informowanie w mediach totalitarnych:
- cenzor – identyfikuje treści niewłaściwe, nieodpowiednie sformułowania, działa na poziomie metajęzykowym, wie o jakich wydarzeniach nie należy pisać;
- manipulator – dokonuje obróbki wiadomości;
- konfabulator – ktoś, kto dodaje dezinformację, coś wymyśla, uzupełnia prawdę fikcją;
- montażysta – ktoś, kto łączy rozmaite techniki, środki propagandy.
Więcej pojęć z zakresu medioznawstwa w dziale SŁOWNIK DZIENNIKARSKI. Zapraszamy!
|
|
